Terapia. Wiedza. Inspiracje.
Wiedza

Rozwój mowy w trzecim roku życia

Okres zdania ( 2 – 3 rok życia)
W trzecim roku życia, dziecko dalej intensywnie rozwija swoją mowę. Coraz więcej rozumie z tego, co się wokół niego mówi (z rozmów dotyczących członków rodziny, interesujących przedmiotów, czy aktualnych wydarzeń). Samo też powiększa swój zasób słownictwa i używanych głosek. Jak pisze G. Demel, dziecko powinno w tym okresie wymawiać już samogłoski nosowe, często pojawiają się też w mowie spółgłoski s, z, c, dz, które wcześniej dziecko zastępowało głoskami ś, ź, ć, dź. Ze względu na to, że narządy mowy nie są jeszcze do końca sprawne, nie wszystkie głoski jednak są wymawiane prawidłowo (nawet samogłoski), a wiele spółgłosek nadal dziecko zastępuje łatwiejszym. Mowa dziecka 2-3 letniego zaczyna być zrozumiała nie tylko dla bliskich, ale też dla osób z dalszego otoczenia, choć nadal używa ono najczęściej rzeczowników będących nazwami przedmiotów otoczenia i czasowników (początkowo mających formę bezokolicznika, potem w odmianie na czasy i strony). Dziecko w tym wieku ma też w słowniku kilkanaście przymiotników.
Jak na to wskazuje już nazwa okresu, to właśnie zdanie stanowi tu kluczowy punkt rozwojowy, i to w jego obrębie dokonuje się największa transformacja. I. Styczek zaznacza, że „okres ten jest przełomowy w rozwoju mowy, gdyż dziecko przyswaja sobie wtedy podstawy systemu leksykalnego, fonetycznego i morfologicznego języka, jakim mówi jego otoczenie, a dalsze lata przynoszą tylko jego doskonalenie, tzn. dalsze zwiększenie zasobu słownictwa i umiejętności stosowania odpowiednich form gramatycznych oraz lepsze odtwarzanie brzmienia wyrazów” (Styczek, 1983). D. Pluta Wojciechowska początek wypowiedzi zdaniowych datuje już na 26 miesiąc życia (Pluta- Wojciechowska, 2011). Rozwój zdania przebiega nierozłącznie z wcześniejszymi osiągnięciami dziecka w budowaniu wypowiedzi, które są podstawą tworzenia wypowiedzi zdaniowych. Pod koniec drugiego roku życia, zlepki wyrazowe (agramatyczne zestawienia dwóch rzeczowników) przekształcają się w równoważniki zdań (np. z Apka Inka [czyli czapka Inki] na To sweterek Inusi), a wypowiedzi dwuwyrazowe rozwijają się w trzy- i więcej wyrazowe, gdy zlepki zostają uzupełnione osobową formą czasownika (np. z Papa, Inka, miasta na Papa, Inka idzie do miasta) (przykłady: Jurkowski, 1975). “Najwcześniejsze wypowiedzi zdaniowe mają charakter prostego zdania pojedynczego, a następnie pojedynczego zdania rozwiniętego. W końcu trzeciego roku życia w wypowiedziach dzieci występują niemal wszystkie struktury zdania pojedynczego rozwiniętego” (Jurkowski, 1975). Zdania rozwinięte początkowo sprawiają dzieciom znaczne trudności, dlatego często są one zaopatrzone w nieprawidłowe struktury syntaktyczne (np. niewłaściwy przypadek), przy czym większość tych błędów gramatycznych zanika jeszcze w trzecim roku życia (niektóre utrzymują się do wieku przedszkolnego, gdzie dzieci dalej często używają czasowników w niepoprawnej osobie). Do 3 roku życia pojawiają się też w mowie dzieci zdania złożone: początkowo współrzędnie – zespolone bezspójnikowo (przy użyciu intonacji) lub spójnikami, najczęściej: i, a (z wiekiem bogactwo spójników wzrasta). Potem podrzędnie, ale te rozwijają się wolniej (w tym okresie mają w większości charakter przyczynowy ze spójnikiem „bo” [przy czym używane są do motywowania, a nie do dowodzenia logicznego, np. Zazyjem lekarstwo, bo chcem być zdlowy] lub warunkowy – „jak-to” [np. Jak będziem duzi, to będziem miał tolbę i zeszyt]) (Jurkowski, 1975). Jurkowski uznaje „wiek 3 lata za moment, kiedy zasadniczo opanowane zostają przez dziecko podstawy gramatycznego systemu języka ojczystego. Akceptując powyższe stwierdzenie, w żadnym wypadku nie należy mniemać, iż proces opanowania systemu językowego na tym się kończy” (Jurkowski, 1975), dlatego wydzielony został kolejny etap rozwoju: okres swoistej mowy dziecięcej. Ale to już w kolejnej części!

Więcej o okresie swoistej mowy dziecięcej w: cz. IV

[Literatura: Demel G., 1986, Elementy logopedii, Warszawa; Styczek I., 1983, Logopedia, Warszawa; Jurkowski A., 1975, Ontogeneza mowy i myślenia, Warszawa; Kaczmarek L., 1977, Nasze dziecko uczy się mowy, Lublin; Pluta-Wojciechowska D., 2011, Mowa dzieci z rozszczepem wargi i podniebienia, Kraków]

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *